Categorie: Uncategorized

Inhoudelijk Jaarverslag 2022

Inleiding

Gedurende het afgelopen jaar is onze aandacht vooral uitgegaan naar het Parkhotel, Park Meerwijk en Landgoed ´t Oude Hof. Daarnaast hebben we kennis gemaakt met nieuwe gemeentelijke bestuurders.

Hoewel geen direct onderwerp voor onze vergaderingen, werd onze voorzitter geconfronteerd met zogenaamd onrechtmatig handelen van een buurman, die op 18 juni een dubbele rij hooibalen heeft geplaatst langs het hek op z´n eigen grond, maar wel in het uitzicht vanuit de woning van de voorzitter, tevens het vestigingsadres van SBBB. De ingeschakelde voorzieningenrechter heeft de buurman na een “descente sur lieu” op grond van misbruik van bevoegdheid gesommeerd de hooibalen binnen enkele dagen te verwijderen en veroordeeld tot het betalen van de kosten. Omdat de voorzitter in dezen werd aangesproken in z´n rol als voorzitter van SBBB (de stichting die bezwaar had aangetekend tegen het plan van de buurman voor een nieuw Parkhotel) en niet als privé persoon heeft het bestuur van SBBB besloten in de kosten van het kort geding bij te dragen.

   

Bestuurlijke zaken

Het bestuur is dit jaar 4 maal in vergadering bijeengekomen.

We hebben gesproken over de volgende onderwerpen;

  • Bestuurssamenstelling
  • Naar een nieuwe bankrekening
  • Boekje: Naar een nieuw erfgoedbestand Bergen
  • Boekje: Kloosterkapel Landgoed Merici, ter lering …
  • Boekje: Park Meerwijk
  • Lopende zaken
  1. Oude Hof beschoeiing
  2. Oude Hof functie-uitbreiding
  3. Oude Hof 2e zaal in Zwarte Schuur
  4. De Haaf
  5. De Hooiberg
  6. Het Parkhotel

Deze onderwerpen zullen hierna achtereenvolgens besproken worden.

In januari hebben we afscheid genomen van Harry Vleems, sinds 2013 lid van ons bestuur. Op zijn rustige wijze heeft Harry zich al die jaren ingespannen de monumentale waarde van het centrum van ons dorp te behartigen (hij was ´burgemeester´ van Westdorp) en vooral de vernieuwing van onze website tot een goed einde te brengen. We hebben Harry een aandenken gegeven, een boek over de Italiaanse Renaissance.

In september hebben we afscheid genomen van Erik Mattie, sinds 2016 lid van ons bestuur. Erik heeft te kennen gegeven dat – hoewel toch altijd bescheiden – de vergaderingen van onze stichting een te zware belasting zijn geworden. Z´n gezin met opgroeiende dochters en een dynamisch eigen bedrijf op het gebied van de bescherming van het erfgoed van gemeentes gaven in dezen de doorslag. We hebben Erik het net uitgekomen boek gegeven van Maarten en Jetty Min:  Bergen Architectuur, de Amsterdamse School voorbij.

 

  1. Naar een nieuwe bankrekening

In februari kregen we een nieuwe bankrekening bij de Triodosbank. Het bankrekeningnummer staat op ons briefpapier (NL53 TRIO 0320 3893 08).

 

  1. Boekje: Naar een nieuw erfgoedbestand Bergen

In 2020 schreef het gemeentebestuur in de Gemeentelijke Kadernota het plan te hebben een inventarisatie te maken van het huidige monumentenbestand, alsook in kaart te brengen wat de waardevolle niet-beschermde panden zijn. Bewoners en erfgoedverenigingen werd een participerende rol toegedacht. De gemeente wilde kunnen beschikken over een toetsingskader op basis waarvan de juiste bescherming van meer of minder monumentale gebouwen mogelijk zou worden. Door omstandigheden kwam van dit voornemen niets terecht.

Om de gemeente te helpen heeft onze stichting in 2022 het boekje “Naar een nieuw erfgoedbestand Bergen NH” gemaakt. Naast een uitgebreide inventarisatie van de rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten, een vergelijking van Bergen met Laren, een overzicht van de stolpboerderijen, de sinds 1905 gebouwde pensions en nog veel meer besluit het boekje met voorbeelden van interessante ensembles.

We hebben 10 exemplaren van het boekje gedrukt. Hans en Wouter hebben op 2 februari het eerste exemplaar uitgereikt aan de nieuwe burgemeester van onze gemeente, mr. Lars Voskuil. De uitreiking vond plaats bij de bank van de beeldhouwer Tjipke Visser uit 1923 op de kop van het Van Reenenpark. We hebben gesproken over onze stichting en onze wens een bijdrage te leveren aan de bescherming van het erfgoed in Bergen. Het boekje geeft daar een goed beeld van. Hij was verbaasd over onze opmerking dat vrijwel geen van de gebouwen rondom de plek waar we ons bevonden beschermd is.  Zijn vorige functie was o.m. wethouder van de gemeente Gooise Meren (Bussum, Naarden, Muiden, Muiderberg). We hebben het boekje op onze website gezet. En het digitaal aan de leden van de gemeenteraad aangeboden.

Op 9 maart, vlak voor de verkiezingen voor de gemeenteraad, hebben we een tweede exemplaar van het boekje uitgereikt aan wethouder Arend Jan van den Belt (VVD, cultuur), bij gelegenheid van een wandeling door het Van Reenenpark. Deze keer hadden we ook journalist Ed Bausch uitgenodigd van het Bergens Nieuwsblad. Hij heeft er een vrolijk stukje met foto aan gewijd.

De wandeling voerde ons door het Van Reenenpark en langs de Hooiberg, het uit 1921 stammende vakantiehuisje van de architecten Eibrink en Snellebrand in de stijl van de Amsterdamse School. Hoewel voor dit bijzondere huis tweemaal een poging is ondernomen er de status monument voor te krijgen, is dit niet gelukt. Dus toen het huis onlangs te koop stond en werd verkocht, heeft de nieuwe eigenaar een plan laten maken dat uitging van sloop van het bestaande pand. De onrust in het dorp en de protesten tegen de sloop hebben het gemeentebestuur tot een bijzondere stap doen besluiten, namelijk de eigenaar te vragen z´n plan te heroverwegen, uitgaande van het behoud van het meest sprekende gedeelte van het oorspronkelijke vakantiehuisje. De gemeente was bereid de extra kosten te betalen. Helaas hebben na maanden van overleg de gesprekken tot niets geleid en is inmiddels het huis gesloopt. Dit laatste gebeurt in Bergen vaker, onbeschermde gebouwen (ook interessante) worden na verkoop vervangen door hun nieuwe eigenaren. Voor Bergen is het daarom van belang dat er een betere inventarisatie wordt gemaakt van de sfeerbepalende stedenbouwkundige en architectonische ensembles, met eraan gekoppeld een zekere bescherming tegen willekeurige vervanging en sloop. Wij hebben in ons boekje voorgesteld om het Van Reenenpark de status te geven van beschermd dorpsgezicht.

   

  1. Boekje: Kloosterkapel Landgoed Merici, ter lering …

De Zusters Ursulinen hebben hun kapel als losstaand gebouw in 2018 te koop gezet. Het ermee verbonden klooster is verkocht aan een ontwikkelaar die er na sloop woningen voor in de plaats wilde bouwen. Al bij de verkoop van de kapel hebben wij (SBBB) onze bezorgdheid uitgesproken voor het bijzondere bouwvolume, de losstaande toren, de ramen van glas-in-beton van Jaap Min en de herbestemming wonen. Het gaat hier om een markant en cultuurhistorisch waardevol object in cubistisch impressionistische bouwstijl uit 1963 (dus na de periode dat hier tussen Nesdijk en Loudelsweg nog een imposant kloostercomplex (inclusief scholen) stond.

Na verkoop aan een particulier en de verbouwing in 2 appartementen heeft onze stichting een  eigen audit-onderzoek uitgevoerd over herbestemming en uitvoering van het bouwplan. Dit onderzoek hebben we als een boekje geplaatst op onze website. We gaven het als aanbeveling de woorden “Ter lering…” mee. Dat is niet voor niks, zie de website.

Zowel bij onze ontmoeting met de nieuwe burgemeester, als met wethouder Van den Belt, hebben we onze studie ´Kloosterkapel Landgoed Merici, ter lering…´ overhandigd. Ook dit boekje is digitaal aan de leden van de gemeenteraad aangeboden met de vraag erover in gesprek te gaan. Tot heden heeft geen van de leden er op gereageerd.

 

  1. Boekje: Park Meerwijk

   

In dit boekje hebben we de stand van zaken van dit rijksmonument en van het beschermde dorpsgezicht trachten weer te geven. Het is in digitale vorm beschikbaar sinds mei 2022.

Het park op basis van het stedenbouwkundig plan van architect JF Staal met 17 landhuizen door 5 architecten is in 1918 gereed gekomen. Het is de eerste manifestatie van moderne huurwoningen in de stijl van de Amsterdamse School. Het gebruik sindsdien, diverse branden (1922 en 1951) en verkopen in de vrije sector (na 1926) hebben het park als beeld zeker aangetast, maar mochten de officiële waardering niet in de weg staan (1985 en 2007). Nu, 15 jaar verder, moet het ons van het hart dat van de oorpspronkelijke parkaanleg weinig rest, dat verbouwingen, aanbouwen als schuurtjes en hekken bij de resterende monumenten nog eens zouden moeten worden geanalyseerd op houdbaarheid. De rol van de overheid als hoeder van het beschermde dorpsgezicht dient hierbij zeker aan de orde te komen.

Ter gelegenheid van de kennismaking met de nieuwe wethouder voor cultuur (Ernest Briët) hebben wij in oktober een fietstocht gemaakt langs enkele belangrijke plekken, waaronder Park Meerwijk. Daar hebben we de wethouder het boekje overhandigd en hem om een reactie gevraagd. Het boekje is tevens verstuurd als raadsadres.

 

Lopende Zaken

 

  • Oude Hof beschoeiing

Na jaren van voorbereiding is de eerste fase van de nieuwe beschoeiing dit jaar uitgevoerd. Het plan hiervoor is een reactie op de in januari 2017 illegaal door de gemeente aangebrachte onderwaterbeschoeiing langs de Lange Vijver (de zuidelijke vijver die evenwijdig aan de Sluislaan loopt) op 2 meter vanaf de oever. De bestaande rechte oever is door de uitgevoerde ingreep iets verzacht en liep uit op een plateau net onder water, dat daarna door vallend blad en takken zichtbaar is geworden. Omdat dit ongewenst is heeft de gemeente – onder meer door onze klachten en onze vragen om hulp bij de RCE – besloten tot een uitgebreid onderzoek naar de oevers en hoe die en de bomen er direct op beter beschermd konden worden. Na opmeting van alle vijvers (in lengte, breedte en diepte) en vergelijking ervan met de oorspronkelijke ontwerptekeningen uit 1652 door een extern bureau bleek een zo grote overeenstemming te bestaan dat een verantwoord herstel van de oevers en de aanplant van flankerende bomen mogelijk zou zijn. Het plan dat uit deze aanbeveling is voortgekomen kon niet van iedereen goedkeuring krijgen. Dat betrof vooral de kap van rijen oude, ten dele scheefstaande en op het oog gezonde bomen. De kap ging door omdat de gemeente geen bomenlanen met afwisselend hele oude en erg jonge bomen wilde hebben, maar bomenlanen met dezelfde nieuw aan te planten bomen. De eerste fase, dat is de buitenomtrek van de vijvers om de drie eilanden van het Oude Hof, is dit jaar uitgevoerd. Een groot werk, waar de gemeente terecht voor wordt geprezen. Over de tweede fase (de Zwanenvijver en de Mosselenvijver, aan weerszijden) is nog geen beslissing genomen.

   

  • Oude Hof functie-uitbreiding

Op 18 december 2020 heeft de Stichting Blooming een omgevingsvergunning aangevraagd voor uitbreiding van de bestemming dienstverlening van het hoofdgebouw met zelfstandig restaurant, atelier en kantoor in het hoofdgebouw. SBBB heeft daar bezwaar tegen gemaakt. Wij zijn van mening dat de gemeente de werkzaamheden aan een nieuw bestemmingsplan voor het Oude Hof, waar wij bij betrokken waren en dat in 2018 al een heel eind op streek was, had moeten voortzetten, zodat ook de functie-uitbreiding van het hoofdgebouw verzekerd zou zijn. In november 2018 is het Voorontwerp bestemmingsplan Landgoed ´t Oude Hof gepubliceerd. Maar na de ontvangst van externe reacties heeft de gemeente de procedure gestopt. Twee jaar later heeft Blooming z´n geduld verloren en een vergunning aangevraagd. Begrijpelijk, na de investeringen in exterieur en interieur van het hoofdgebouw na 2014. De gemeente heeft de vergunning verleend op grond van de zogenaamde Kruimelregeling (die maakt plannen die buiten de begrenzing van het vigerende bestemmingsplan vallen mogelijk).  In dit geval betekende de vergunning een oplossing voor het belangrijkste probleem van de functie-uitbreiding, namelijk waar laten de nieuwe klanten hun auto? Die oplossing is gevonden op het Westelijke Eiland als de illegale parkeerplaats bij de brug naar het hoofdgebouw vol is. Die Kruimelregeling kan echter alleen worden toegepast als er sprake is van ´een goede ruimtelijke ordening´. Die acht de gemeente aanwezig, maar dat vinden wij niet. We hebben dan ook beroep aangetekend bij de rechtbank Noord-Holland. De rechtbank besluit in 2023.

 

  • Oude Hof 2e bioscoopzaal in Zwarte Schuur

Op 17 december 2021 heeft CineBergen een omgevingsvergunning aangevraagd voor een tweede zaal in de Zwarte Schuur. Deze zaal komt in de plaats van de kantoorruimten naast en achter de ontvangstruimte van de bioscoop. Onze stichting heeft hier bezwaar tegen aangetekend op grond van de extra parkeerbelasting en dus overlast en schade aan de natuurwaarden. Het College van B&W negeert deze bezwaren en verleent de vergunning, omdat de functie bioscoop in het vigerende bestemmingsplan is toegestaan. Dit standpunt wijkt af van de overweging destijds een apart bestemmingsplan te maken voor het Landgoed ´t Oude Hof, waarvoor de functiewijziging van het hoofdgebouw en de tweede zaal van CineBergen de aanleiding vormden. SBBB heeft geen beroep aangetekend.

 

  • De Haaf

In 1914 heeft architect K.P.C. de Bazel in opdracht van mevrouw J.M. Bosch van ´s Gravenmoer het landhuis De Haaf gebouwd. Het was toen zeer ruim gesitueerd aan de rand van het dorp, aan de rand van de polder. In de loop van de vorige eeuw is het landgoed ingehaald door nieuwe dorpsbebouwing. Ook de functie van het gebouw is veranderd, van woning naar volkshogeschool naar internationaal centrum voor muziek. In 1995 heeft een grote brand het dak in de as gelegd, maar na grondige restauratie van de kap en gedeeltelijke uitbreiding is het publieke gebruik voortgezet. Het gebouw verloor wel de status van rijksmonument. Dat is van belang, daar in 2006 ons verzoek het gebouw de status van gemeentelijk monument te geven wel door de CCK is bevestigd, maar niet door de gemeente is gehonoreerd. Door middel van een bestemmingsplan in 2015 is het landgoed opgesplitst in een deel waar 42 luxe woningen in drie woontorens konden verrijzen en een deel met het oude landhuis. De exploitatie daarvan leverde de eigenaar uiteindelijk onvoldoende op, met als gevolg berichten over mogelijke sloop. Naast ons verzoek de status nog eens te bekijken bleek er een nader onderzoek te zijn uitgevoerd, dat negatief uitpakte. De onrust in de gemeenteraad hierover leidde tot een heroverweging bij de eigenaar. Na overleg met onze stichting is een plan gemaakt het oude gebouw De Haaf te handhaven, het in te korten en te verbouwen tot 2 appartementen en op het resterende terrein 2 vrijstaande villa´s toe te staan. Dit plan is aangenomen en wordt uitgevoerd. De Haaf is geen gemeentelijk monument geworden.

 

  • De Hooiberg

De lotgevallen van dit bijzondere vakantiehuisje in de stijl van de Amsterdamse School zijn reeds aan de orde gekomen in punt 3, hierboven, bij de uitreiking van het eerste boekje Naar een nieuw erfgoedbestand Bergen NH aan burgemeester Lars Voskuil. Hoewel in onze ogen een monument, is die status er voor de Hooiberg nooit gekomen, ondanks twee pogingen. Twijfel over de na de bouw aangebrachte veranderingen hebben de doorslag gegeven bij het uitblijven van de kwalificatie monument.

Dit kiekje (uit het archief van de Familie Anema) uit de jaren twintig van de vorige eeuw laat goed zien hoe het pand er ooit uitzag.

1921-2022

  • Het Parkhotel

Nadat De Raad van State de oorspronkelijke vergunning voor een nieuw Parkhotel (waardoor Pension Erica gereconstrueerd terug zou komen) na bezwaar- en beroepsronden op 30 oktober 2019 had bevestigd, heeft de initiatiefnemer de uitvoering niet voortgezet, maar gekozen voor een geheel nieuw bouwplan. Hij heeft dus een nieuwe omgevingsvergunning aangevraagd. Tegen deze vergunning hebben we in 2020 bezwaar bij de gemeente en in 2022 beroep bij de rechtbank Noord-Holland aangetekend.

Onze bezwaar- en beroepsgronden zijn samengevat: Pension Erica komt in het nieuwe plan niet terug. De voorwaarden van het bestemmingsplan worden met dit plan veel verder overschreden. Het aantal hotelkamers stijgt van 35 naar 81, de parkeerdruk op de openbare ruimte neemt onverantwoord toe. De ingang van de ondergrondse parkeergarage is zo geplaatst aan het Smallepad, dat het winkelend publiek en het doorgaande verkeer in de Stationsstraat er grote hinder van zullen ondervinden. Er is een vierde verdieping nodig, de bouwhoogte stijgt op de hoek van de Breelaan met de Stationsstraat tot 18 meter. Deze schaalvergroting wordt door de gemeente verantwoord door gebruik te maken van een ´geitenpaadje´, de eerder genoemde Kruimelregeling, dat een decennium geleden door de rijksoverheid is bedacht en door jurisprudentie steeds verder is opgeblazen. In onze ogen een onbetamelijke oprekking van de wet. Ook hier is de goede ruimtelijke ordening in het geding. De rechter zal in 2023 oordelen over ons beroep en over dat van twee andere partijen.

  

Plannen voor 2023

Nieuwe waardering beeldbepalende panden

Het vorige College van B&W heeft vlak voor de verkiezingen voor de gemeenteraad besloten in de gemeente een pilot-project te doen naar een betere bescherming van ons gebouwde erfgoed. Daarbij wordt gedacht aan waardering van beeldbepalende panden. Gekozen is om onder begeleiding van mensen van het Steunpunt Mooi Noord-Holland onderzoek te doen op twee plaatsen in de gemeente, het vissersdorp Egmond aan Zee en de Van Reenenbuurt in Bergen. Plaatselijke betrokkenen worden hierbij ingeschakeld. Naast aan twee leden van de CCK is aan SBBB gevraagd hier een bijdrage aan te leveren. In Egmond aan Zee is men in het najaar 2022 al begonnen, in Bergen zal dat in januari 2023 het geval zijn. De bedoeling is in de loop van het jaar te rapporteren. Dan zien we ook of de gekozen strategie de juiste is.

Nieuw bestemmingsplan Landgoed ´t Oude Hof

In december hebben wij uit betrouwbare bron vernomen dat het in september geïnstalleerde nieuwe College van B&W besloten zou hebben de werkzaamheden aan het bestemmingsplan Landgoed ´t Oude Hof weer op te pakken. Dat betekent dat er opnieuw gezocht zal worden naar oplossingen voor een regulatie van de spanning tussen de natuurlijke beperkingen van het Landgoed en effecten van het gebruik van de gebouwen op het landgoed. Om de komende discussie te helpen hebben wij besloten tot het maken van een bijdrage, die we komend voorjaar hopen af te ronden. In deze studie zullen we de ons bekende gegevens en achtergronden aaneenvoegen tot een handzaam geheel. Dat stelt ons vervolgens in staat voorstellen voor de kaders te maken waarbinnen keuzen (wat te doen met de problemen op het Landgoed) afgewogen kunnen worden, niet alleen door de “politiek” maar zo mogelijk door de hele bevolking. Het gaat hier per slot om een publiek goed.

 

 

Landschapsdag Weidse Polders

Op initiatief van de gemeente Bergen en het Groen Platform Bergen is op 28 augustus 2022 de Landschapsdag Weidse Polders georganiseerd. Langs een uitgestippelde route werd het Bergense publiek uitgenodigd kennis te nemen van dit gedeelte bij en van de Bergermeerpolder. Op verschillende punten waren marktkramen opgesteld waar enkele betrokken organisaties vragen van voorbijgangers konden beantwoorden.

Bij de Schaapskooi aan de Zeeweg stond de PWN, op het Paddenpad in de Damlanderpolder waren mensen van Natuurmonumenten en het IVN Noordkennemerland en op de Kolonel Sneepweg de Vogelwerkgroep Alkmaar e.o., het Hoogheemraadschap, de Provincie en de Stichting Historisch Egmond. Daartussendoor kon men terecht bij de Kaasboerderij de Franschman, de pluktuin van Hopman aan de Groeneweg, het Museum Vliegveld Bergen en de Herenboeren Duinstreek. Voor wie erin geïnteresseerd was: er was veel kennis beschikbaar van verleden, heden en toekomst over dit bijzondere gebied, de Weidse Polders, samen de Philisteinse Polder, de Damlanderpolder en de Bergermeer.

Dit was de eerste keer dat deze Landschapsdag is gehouden. Zeer nuttig en vragend om meer en vooral vaker. Voor degenen die al wel enigszins op de hoogte waren van de problemen die in dit gebied spelen, die de spanningen kenden tussen de gebruikers, de natuur en de overheden niks nieuws. Maar voor de onvoorbereide fietser had een betere voorbereiding een betere kennismaking en interesse kunnen opwekken. Nu moest de Landschapsdag het hebben van de mensen die bereid waren langs te komen of dat toevallig deden.

Want er speelt veel in dit ogenschijnlijk stille gebied.

Van de vroegere kleine melkveehouders zijn er nog twee over: de Kaasboerderij en boer Paarlberg en daarnaast natuurlijk het grootschalige veebedrijf van de familie Kat in het zuidwestelijk deel van de Philisteinse polder. De veebedrijven van De Waard, Jonker en Zwakman zijn gestopt. Er lopen nog wel veel paarden rond, los en gestald en er is een boerderijcamping. Je ziet het karakter van het boerenland steeds meer veranderen. Er zijn bijna geen weidevogels meer. Achter het vroegere vliegveld is enkele jaren geleden een waterberging gemaakt, waar in tijden van teveel water opslag mogelijk is, maar die functioneert niet naar behoren. Daarom wordt over een maand gestart met enkele aanpassingen. De Provincie overweegt om het hele gebied natuurgebied te maken waarna het (in delen?) verkocht zou moeten worden aan de hoogste bieder.

Zover is het nog niet. De Provincie wil de komende jaren verkennende studies uitvoeren en verwacht in 2024 met planvorming te beginnen. In 2026 moet er een vastgesteld integraal plan zijn voor de ‘Weidse Polders’. Zou in 2027 gestart kunnen worden met de uitvoering?

Wat betekenen deze voortekens voor de huidige gebruikers en überhaupt voor wat je op het land ziet gebeuren: stilstand of activiteiten, klein- of grootschalig? Het eerste zie je vanaf het Paddenpad, waar het vroegere boerenland in de jaren negentig is omgeploegd tot bloembollenland en dat na protesten natuurgebied werd. Daar bloeit de hei en moet de beheerder elk jaar de spontaan opkomende boompjes uit de grond trekken om het  “open” polderlandschap te behouden.

Het lijkt ons belangrijk dat de betrokken organisaties (overheden, stichtingen en particulieren) deze Landschapsdag uitwerken tot het platform voor publieke meningsvorming voor dit bijzondere gebied.

Wouter Hubers en Hans Epskamp (29 augustus 2022)

monument versus niet-monument: over de verschillen

Wat zijn de argumenten voor kopers om op de Bergense markt een perceel met opstal te verwerven?

  •  men wil hier wonen (en de woning al of niet aanpassen),
  • men wil hier wonen na sloop/nieuwbouw (meestal staat het bestemmingsplan een grotere woning toe dan de woning die er stond: een extra overweging).

 

Beïnvloedt de monumentenstatus de marktwaarde?

Deze status heeft altijd invloed op de marktwaarde.

  • voor kopers die het gaat om het moderniseren van de woning betekent de status dat er overleg nodig is om een vergunning te krijgen en dat de bouwkosten iets hoger kunnen zijn. Het gaat deze kopers om prettig wonen in een gewaardeerde omgeving.
  • voor kopers die uit zijn op sloop/nieuwbouw is de status een belemmering: zij worden afgeschrikt en zullen verder zoeken.

 

Hoeveel invloed heeft de monumentenstatus op de marktwaarde?

In Bergen maakt deze status feitelijk weinig tot niets uit, gezien het feit dat de koopprijs wordt bepaald door de grond, het perceel, niet door de opstal.

 

Is er verschil tussen renovatiekosten en restauratiekosten?

In de praktijk is er weinig verschil tussen de renovatiekosten van een 2e hands pand en nieuwbouw van een huis van overeenkomstige omvang inclusief sloop van het bestaande pand. Daarom wordt soms gekozen voor het laatste, men kiest dan voor een persoonlijk statement.

Bij een monument is dat laatste niet mogelijk. Eventuele herstelkosten hangen wel af van de nog aanwezige monumentale onderdelen. Wat bij monumenten evenmin mogelijk is, is het gebouw zo maar groter maken omdat het bestemmingsplan dat toestaat. Een monument (gebouwd erfgoed) heeft betekenis voor het dorp, voor de gemeenschap die de status heeft vastgelegd. Hierbij gelden zowel economische, sociale als emotionele waarden, waar “men” zich bij thuis voelt. Dat wil overigens niet zeggen dat aanpassing en/of uitbreiding per definitie onmogelijk is.

 

Subsidiëring

Een vroeger veel gebruikt argument was de mogelijkheid van subsidiëring van herstelkosten van een monument bij restauratie, alsmede van de subsidiëring van bepaalde onderhoudskosten. De daarvoor bestaande regelingen zijn er formeel nog wel, maar zijn in de praktijk willekeurig en sterk verminderd. De posities van de drie overheden (rijk, provincie en gemeente) zijn in deze kwestie dan ook danig afgezwakt. Het rijk wijst uitsluitend in echt uitzonderlijke gevallen nog monumenten aan, de provincies proberen al jaren hun monumenten­bestanden te verminderen, de gemeenten daarentegen dragen tegenwoordig de verantwoordelijkheid voor het culturele erfgoed.

 

Monumentenstatus en markt

Voor de verkopers betekent de monumentenstatus een kleinere kopersmarkt. De gangbare opvatting is dat verkopers denken er geen voordeel aan te hebben. Vandaar hun argwaan als de gemeente de wens uit om deze status te verlenen.

 

Wat is de rol van de gemeentelijke overheid op de markt van 2e hands bouwwerken?

In de gemeente Bergen is grond schaars, wordt de markt bepaald door veranderingen in de bestaande gebouwenvoorraad. Een markt waar wel grote bedragen in omgaan.

Voor SBBB is het belangrijk dat de gemeente een actueel monumentenbeleid heeft. Dat ontbreekt tot op heden.

Doordat de gemeente de laatste 25 jaar weinig activiteiten heeft ontplooid mbt de bescherming van het cultuurhistorische erfgoed, is de indruk ontstaan dat de gemeente (volgens SBBB te) gemakkelijk bereid is bij een aanvraag de bouwvergunning te verstrekken, zowel voor bescheiden verbouwingen als vooral voor complete sloop/nieuwbouw-plannen (wat niet weet, wat niet deert).

 

Onzekerheid rond aanwijzing monumentenstatus

Sommige gemeentebesturen voelen zich onzeker bij het aanwijzen tot monument (beschermingswaardige gebouwen en/of stads- en dorpsgezichten), omdat ze dat moeten doen op grond van de adviezen van deskundigen (bouwhistorici, kunsthistorici en/of commissies van bijstand). Zijn die deskundigen voldoende representatief voor B&W om de gevraagde adviezen te verstrekken? Kan de gemeente hun adviezen zo maar overnemen? Er wordt dan ook geëxperimenteerd met andere informatie, zoals enquetes en/of de inschakeling van burger-deskundigen, bij wijze van uitbreiding van de bestaande adviespraktijk. Het blijft belangrijk, zeker bij enquetes, de historische werkelijkheid goed in het oog te houden.

 

Goedkeuring monumentenbeleid bij gemeenteraad

Wil het College van B&W een advies overnemen dan moet het vertrouwen op de kracht ervan, dat wil zeggen dat het breed gedragen wordt. Daarom zou het goed zijn het monumentenbeleid aan de gemeenteraad voor te leggen ter bekrachtiging. Deze bekrachtiging betekent de bevestiging van het juridische verschil tussen het publieke maatschappelijke belang van aan te wijzen beschermingswaardige gebouwen en/of stads- en dorpsgezichten en het private belang van de eigenaar en dat het geen zin heeft voor die (toekomstige) eigenaar in bezwaar en beroep te gaan.

(Wouter Hubers)

Villa Hooiberg toch tegen de vlakte

De gemeente Bergen heeft de eigenaar van de beeld bepalende Villa de Hooiberg aan het Van Reenenpark vergunning verleend het pand af te breken. Het gaat om een in Amsterdamse School-stijl gebouwd pand uit 1921 van de architecten Eibink en Snellebrand, ook verantwoordelijk voor de slijterij aan de Oldenburglaan en het ontwerp van het Hertenkamp. Aan geuite bezwaren van de Stichting Behoud Bouwkunst Bergen en van omwonenden is voorbij gegaan en ook de eigenaar van de karakteristieke villa blijkt zich niet bewust te zijn van het gegeven dat hij in het bezit is van een stuk Bergens cultureel erfgoed. Na afbraak van het woonhuis De Stulp in 2006, even eens gelegen aan het Van Reenenpark, is er weinig meer over van het kenmerkende architectonische hart van Bergen.

De vraag dringt zich op of de gemeente niet nalatigheid kan worden verweten in het beschermen van cultureel-historische waarden, als we constateren dat de laatste jaren bijna stelselmatig monumentwaardige gebouwen verdwijnen, zonder dat de gemeente een actief monumentenbeleid voert, laat staan optreedt. Ook de politieke partijen kan worden verweten geen enkele belangstelling aan de dag te leggen voor monumentenzorg ondanks mooie voornemens in nota’s en partijprogramma’

Ton Dissen

Inhoudelijk jaarverslag

Ondanks corona heeft SBBB zich de afgelopen tijd beziggehouden met uiteenlopende onderwerpen. Ze geven goed het terrein weer waarop onze stichting actief probeert te zijn. Daarbij lukt het ons de afgelopen tijd niet behoorlijk verslag te doen. Het onderstaande moet beschouwd worden als een samenvatting.
1. Het Parkhotel
Eind 2020 is een nieuwe omgevingsvergunning aangevraagd (en door B&W vergund) voor nieuwbouw ter plaatse van het Parkhotel. Dit is een nieuw, groter bouwplan dan het plan dat een jaar eerder door de Raad van State was gehonoreerd. Deze keer was ook het naastgelegen gebouw, het vroegere Pension Zilverspar, later Fabricca, nu de Story, bij het plan betrokken. In dit plan zou de oude kern Erica niet meer terugkomen. Na bestudering van het plan was onze conclusie dat het zonder meer in strijd is met het speciaal voor deze plaats gemaakte bestemmingsplan, dat juist uitging van het behoud van Erica. Dit pension behoort tot de geschiedenis van ons dorp: tussen 1905 en 1925 is Bergen getansformeerd van een agrarisch in een toeristisch en kunstenaarsdorp, een transformstie die vorm kreeg in de bouw van pensions. Het nieuwe plan brengt een voor ons een onacceptabele schaalvergroting met zich mee, een compleet 4e verdieping en bouwhoogte overschrijdingen tot ruim 8 m. Telde het oude hotel 26 kamers, het bestemmingsplan ging accoord met 46 kamers, de vergunning noemt 66 kamers, maar in het ingediende ontwerp tellen wij 81 kamers. De regel is dat de parkeerbehoefte als gevolg van het gebruik op eigen terrein vervuld moet worden. Het bouwplan voorziet in een parkeerkelder van 26 auto´s, B&W is bereid voor het verschil het dorp beschikbaar te stellen. Onze bezwaren zijn op 4 maart met die van enkele anderen behandeld door de Commissie voor de Bezwaarschriften in een TEAMS-bijeenkomst. Doorgaans volgt dan binnen 2 maanden een besluit van B&W. Echter begin augustus nog geen bericht. Inmiddels is het westelijke deel van het oude hotel opgeknapt (zwart geschilderd) en weer actief, is Fabricca omgedoopt in De Story en voorzien van een nieuw terras. Een deel van de lage aanbouw tegen Erica is gesloopt. In Bergen vinden dit soort activiteiten zonder vergunning plaats ….
2. De Zuilenhof
In april 2021 is de aanvraag gepubliceerd van de bouw van 26 zorgappartementen bij en in het rijksmonument De Zuilenhof, aan de Oude Bergerweg. Wij hebben op deze aanvraag een zienswijze geschreven, dat is een zo vroeg mogelijke reactie in de hoop dat de initiatiefnemers hun plannen zullen aanpassen. Wij hopen daarop, aangezien het plan de bouw van een flink losstaand hoofdgebouw met zich brengt, dat bestaat uit een souterrain en 2 bouwlagen waarvan de eerste laag wordt doorgetrokken tot in het oude monument, dat daardoor ongelukkigerwijs in tweeën wordt gedeeld: elk deel met de beroemde van zuilen voorziene “wintertuinen”. Het gelijktijdig zicht op beide zuilengroepen verdwijnt dus, hetgeen wij betreuren. De aansluiting van het nieuwe zorggebouw op het oude monument zou – vinden wij – geheel ondergronds moeten plaatsvinden.
3. Het Oude Hof
Eind vorig jaar is de omgevingsvergunning aangevraagd om in het Oude Hof een publiek toegankelijk café-restaurant te mogen exploiteren. Deze oude wens zou oorspronkelijk gehonoreerd worden met een nieuw bestemmingsplan voor het hele landgoed. Nadat het ontwerp daarvan in november 2018 ter visie was gelegd is het echter stil gebleven (behandeling gestopt). Het is nu – vele jaren later – begrijpelijk dat de uitbater zoekt naar een andere invulling van zijn wens (het gebouw is in 2014 per slot van rekening voor miljoenen gerestaureerd en aangepast). Het merkwaardige is echter dat zowel de vergunningsaanvraag als de vergunning teruggrijpen op de situatie die in het ontwerp-bestemmingsplan werd geschetst, maar die geen enkele rechtskracht heeft, noch kan hebben. Net als bij De Zuilenhof hadden wij ook hier vroegtijdig een uitgebreide zienswijze geschreven om duidelijk te maken dat de aanvraag niet kon worden getoetst aan “een” bestemmingsplan. Bij de behandeling voor de Commissie van de Bezwaarschriften bleek dat onze zienswijze niet bij de beoordelaars van de aanvraag was terechtgekomen en er aldaar daarom (?) geen achtergronden bekend waren. B&W zal in september uitspraak doen.
4. De Haaf
Aan de onduidelijkheid die twee jaar geleden bleek over de toekomst van De Haaf (is het nu een monument of niet?) is onlangs in zoverre een eind gekomen dat het oude gebouw zal worden gehandhaafd. Er is een bestemmingsplan gepubliceerd voor het terrein dat resteerde na de bouw in de vroegere tuin van de drie torens. Op dat laatste stuk zullen drie villa´s komen. Het middelste is de Oude Haaf, maar in verkleinde vorm. De na de brand in 1996 toegevoegde bouwdelen zullen vervallen, op de gronden aan weerszijden zullen vrijstaande villa´s verrijzen. De Oude Haaf krijgt niet de monumentenstatus, maar zal door de sloop van de aanbouw uit 1996 z´n oude vorm terugkrijgen. Dat biedt ons de mogelijkheid te vragen in het bestemmingsplan een algemene dubbelstemming cultuurhistorie op te nemen. Daardoor zouden nog aanwezige oorspronkelijke elementen als schouwen en de trap behouden kunnen worden.
5. De Hooiberg
Op 16 mei 2021 is een omgevingsvergunning aangevraagd voor de bouw van een nieuwe woning op het perceel Van Reenenpark 14. Hier staat sinds 1921 dit ikoon van de Amsterdamse School, gebouwd door de architecten Eibink en Snellebrand, de Hooiberg. Omdat het de afgelopen decennia een aantal malen is verbouwd en aangevuld is het nooit aanvaard als een monument, het zou te zeer aangetast zijn.
Nu heeft de gemeente onlangs de proeve gepubliceerd van de Omgevingsvisie, vereist volgens de nieuwe Omgevingswet. In dit belangrijke stuk schrijft het College van B&W te kiezen voor behoud en versterking van ons cultureel erfgoed. En wel in verruimde zin, ook ensembles van eeneengesloten bebouwing en beeldbepalende panden zullen beschermd gaan worden. Wij hebben B&W dan ook verzocht De Hooiberg op voorhand de status van beeldbepalend pand te geven.
6. De Kapel van het Ursulinenklooster
In 2016 schreven wij dat de Kapel te koop stond. De vraag was toen wat is er mogelijk in zo´n specifiek en groot gebouw? Er is uiteindelijk een koper gekomen die het pand ingrijpend heeft verbouwd tot 2 woningen. Voor ons als buitenstaander is interessant om te onderzoeken of er zich in de tussenliggende jaren knelpunten en problemen hebben voorgedaan.
Hier herhalen we enkele conclusies uit het rapport dat Hans Epskamp erover schreef:
– In opdracht van de Zusters Ursulinen heeft in 2010 bureau Mashed World de architectuurhistorische en monumentale waarde onderzocht. Het bureau concludeerde dat de kapel niet voor bescherming in aanmerking zou komen, uitgezonderd de twee ramen van Jaap Min.
– De gemeente heeft daarna geen second opinion gevraagd, waardoor de aandacht verslapte voor de
kubistisch expressionistische bouwstijl (de kapel bestond uit een grote dubbele kubus met daartegen aan weerszijden twee kleinere kubusvormige volumes). De kerkzaal met bijzondere lichtgalerij is niet behouden.
– De oorspronkelijke gevels zouden behouden worden, maar dat is slechts gedeeltelijk gebeurd.
– De gevelrooilijnen zijn uitgebreid, gewijzigd ten opzichte van het stedebouwkundig plan.
– Het metselwerk van de uitbreidingen is niet als het bestaande, maar van anthraciet betonsteen.
– De garage is buiten het bouwensemble gebouwd.
– De kubistisch expressionistische bouwstijl is niet meer afleesbaar.
7. De Omgevingsvisie
Vooruitlopend op de later (ooit?) van kracht wordende nieuwe Omgevingswet, waarin alle bestaande wetten en regels op ruimtelijk, cultureel, milieukundig, etc. gebieden worden samengevoegd, heeft het College van B&W op 3 juni 2021 het concept gepubliceerd van zijn Omgevingsvisie. Deze Visie zal de basis moeten worden van het Omgevingsplan, dat de vervanger wordt van alle bestemmingsplannen. Het gemeentebestuur beoogt met deze visie een overzicht te geven van de bestaande kwaliteiten van de gemeente en van de gewenste en voorziene ontwikkelingen op al deze terreinen. Erfgoed in brede zin heeft in het stuk gelukkig een prominente plaats gekregen. In onze reactie moesten we evenwel constateren dat een actualisatie van het huidige erfgoed beleid ontbreekt. Dat is jammer, temeer daar in de Gemeentelijke Kadernota 2020 al beloofd werd die te gaan maken in overleg met betrokken bewoners en lokale erfgoedverenigingen om een beter toetsingskader te krijgen voor het aanwijzen van beschermenswaardige gebouwen. Om de gemeente te helpen hebben we onze reactie vergezeld doen gaan van een uitgebreide notitie over ons erfgoedbestand.

Wouter Hubers (10 augustus)