In Rodi’s  Nieuwsblad Bergen geeft Ed Bausch op 2 april 2026 op de voorpagina zijn overpeinzing en aanbeveling over ons net gepubliceerde Onderzoek Erfgoed Dorpsstraat:

 

Bergen – Hoeveel zouden er in Nederland wel niet van zijn: ‘dorpsstraten’? Soms zijn ze er kort, soms een lange slinger met van alles wat. Met in het centrum vast wel een kerk (og twee), winkels, misschien nog een bedrijf dat nog niet is verplaatst naar een bedrijventerrein. En dan series van die zo geliefde woningen, nog uit de voor-vorige eeuw of de zogenoemde ‘dertiger-jaren-woningen’, een breed begrip. Om dat te behouden zullen we wel wat moeten doen, behoud gaat niet vanzelf.

Stichting Behoud Bouwkunst Bergen

Die stichting werd, uit zorgen, dertig jaar geleden opgericht en toont zich vaak uiterst bezorgd, volhardend, soms tegen de stroom in. Het lijkt allemaal zo gewoon, een straat. Maat het is het niet. Er is heel hard gewerkt, geleefd, nagedacht. De Bergense Dorpsstraat was na voltooiing van Langgoed Het Hof de eerste planmatige, lintvormige uitbreiding van het dorp richting Alkmaar. De weg ontstond tussen 1840 en 1940 stukje bij beetje op een van de oude strandwallen die haaks op de kust liggen. Op plekken druipt de zo vaak geroemde dromerigheid ervan af. Op andere plekken denk je: ‘Oei, kan dit zomaar?’

Roep om aanwijzing tot beschermd dorpsgezicht

Dus trekt het bestuur van Behoud Bouwkunst Bergen weer aan de bel. Met een team van cultuurhistorici, architecten en stedenbouwers is een rapport opgesteld, dat binnenkort wordt aangeboden aan de gemeenteraad. Het voorstel is om de gehele Dorpsstraat aan te wijzen als beschermd dorpsgezicht. En om 31 panden aan te wijzen als Monument en nog eens 21 als ‘Beeldbepalend’.

Toenemende belangstelling

Nu zijn er, zo schrijft de stichting in het zeer uitvoerige en gedetailleerde rapport, slechts zes beschermde panden: drie Gemeentelijke Monumenten, twee Provinciale Monumenten en één Rijksmonument. Wie eens langzaam door de straat gaat van kop (vanaf de Hoflaan) naar staart (de straat eindigt op het kruispunt Van Borsselenlaan/Oude Bergerweg) zal begrijpen: dit is veel te weinig. Sommige woningeigenaren hebben de oude woning afgebroken en er een identieke voor herbouwd, Andere hebben iets naar eigen smaak neergezet, dat op zijn minst niet veel relatie heeft met de andere huizen. Daar zit dus de grote zorg van de stichting. die met het rapport wil bijdragen aan de toegenomen belangstelling voor erfgoed, ook in de gemeenteraad.

‘Dootweghen’

Eind 1700 bestond Bergen uit een aantal buurtschappen, groepen verspreid liggende huizen: Oudburg, Westdorp, Oostdorp, Zanegeest, met lintbebouwing ertussen. Bergen werd later met Alkmaar verbonden foor de Oostdorper Dootwegh (nu de Karel de Grotelaan) en de Achterwegh (het laatste stukje Dorpsstraat naar het oosten). Vroeger heetten bijna alle weggetjes richting het dorpscentrum een ‘Dootwegh’. De Begrafenisstoeten moesten er omheen naar de dorpskerk….

Langs het tuinpad van mijn vader-gevoel

Laster kwam er een kerk, de voorganger van de huidige Petrus en Paulus (wat zal daarmee gaan gebeuren?). Er kwam een herberg, een school, een postkantoor. Er verrezen stolpboerderijen en ‘rentenierswoningen’ en het werd een laan met hoge bomen. Het ware gevoel van ‘Langs het tuinpad van mijn vader’.

De Dorpsstraat is nu, zo zegt het rapport, een ‘erfweg met gemengde functies’. De stichting Behoud Bouwkunst Bergen is niet doof en blind voor veranderingen, maar pleit wel heel volhardend voor aandacht.

Rapport

Kijk op sbbb-nh.nl. Daar is ook het rapport wel op te vragen. Hopelijk kan dat breed ter beschikking komen. Het rapport is uitzonderlijk gedetailleerd, met prachtige plaatjes en zal menigeen doen beseffen: progressiviteit kan hunkering naar behoud van schoonheid wel eens ernstig in de weg zitten…